فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٤ - زائد بودن فرد از وجود بر ماهيت

تعميم فى الفرد، عمّا و خصّ، اى عامّا و خاصّا بيان للاطلاق.

و المراد بالعموم و الخصوص هنا السّعة و الضّيق بحسب الوجود العينى الغير

المنافى للفرديّة و هذا كثير الدّور على السنتنا طبقا لاهل الذّوق فيطلقون‌

على الوجود الحقيقى الممتنع الصّدق على كثيرين لفظ الكلّى و العامّ‌

و المطلق و يعنون المحيط الواسع و على نحو الوجود الحقيقى لفظ الخاصّ‌

و المقيّد و الجزئى و يعنون المحدود المحاط و من هذا القبيل اطلاق‌

الاشراقيّين لفظ الكلّى على ربّ النّوع.

ترجمه:

زائد بودن فرد از وجود بر ماهيّت‌

همچون مطلق و مفهوم وجود

فرد از وجود همچون مطلق وجود و نيز مانند حصص مى‌باشد باينمعنا كه‌

بر ماهيّت زائد است اعمّ از آنكه فرد عامّ بوده يا خاصّ باشد.

مقصود از مطلق وجود مفهوم وجود مطلق است و از « حصص » نفس‌

مفهوم در حاليكه بيك يك از ماهيّات مضاف بوده بطوريكه اضافه داخل و

مضاف اليه خارج فرض شود.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

دو كلمه « عمّا و خصّ» بمعناى عامّا و خاصّا بوده و هر دو مبيّن كلمه‌

« مطلقا » مى‌باشند.

و مقصود از « عموم » و « خصوص » در اينجا توسعه و ضيق بحسب وجود

عينى و خارجى است بطورى كه با فرد هيچ تنافى ندارند چه آنكه فرد گاهى‌

داراى وجود سعى داشته و زمانى مضيّق و محدود است.

و اين اطلاق (اطلاق عامّ و خاصز بمعناى سعه و ضيق) در السنه ما زياد

استعمال شده همانطوريكه اهل ذوق بر وجود حقيقى كه صدقش بر افراد متكثّر

ممتنع است لفظ « كلّى » و « عامّ » و « مطلق » را اطلاق نموده و از آن وجود

محيط واسع را اراده كرده‌اند چنانچه در مقابل به نحوى از وجود حقيقى لفظ